24 april 2009

Recensie: “Geketende Democratie” – Hans van der Lugt

In een stijl waar menig prozaschrijver wat van zou kunnen leren, beschrijft NRC-journalist en Japanoloog Hans van der Lugt in zijn boek ‘Geketende democratie – Japan achter de schermen’ het Japan dat hij gedurende zijn 10 jaar als correspondent heeft leren kennen. Het beeld dat hij schetst is aansprekend, herkenbaar en cynisch. Hier spreekt een man die gefascineerd was, liefhad, teleurgesteld raakte en vertrok.

De opbouw van het boek is logisch en de hoofdstukken lopen soepel in elkaar over. Van der Lugt beschrijft het verworden van religieuze rituelen tot toeristische attracties, de corruptie van de politie, de façade van de Japanse rechtstaat, het ontbreken van journalistieke vrijheid, het oplossen van richteloosheid van de jeugd met opgelegd patriottisme, en zo verder. Hij springt van het ene onderwerp over op het andere en beschrijft zo doeltreffend en toegankelijk hoe de Japanse samenleving in zijn optiek werkt. Van der Lugt komt keer op keer tot de conclusie dat niets is zoals het in eerste instantie lijkt. Materialisme en schijnvrijheid tieren welig en de Japanse burger blijkt keer op keer een slaaf van ofwel de commercie ofwel het regime van bureaucraten en politici. Zijn centrale stelling wijkt niet veel af van de stelling die Karel van Wolferen in zijn boek ‘Japan – De onzichtbare drijfveren van een wereldmacht’ uit 1989 innam. Beide heren zijn ervan overtuigd dat er in Japan geen ware democratie bestaat, dat het regime de zelfontplooiing van de Japanse burger tegenwerkt, en dat het de leiders aan een duidelijke visie op de toekomt ontbreekt.

‘Maar,’ reageren velen dan, ‘Japan is toch een prachtig land?’. Zij vinden het beeld dat Van der Lugt schetst overmatig cynisch. Zoals de journalist zelf ook stelt zijn veel aspecten van Japan natuurlijk uitermate positief en aantrekkelijk. Zo noemt hij de gastvrijheid, het eten, de literatuur en de kunst. Maar het is goed te begrijpen dat iemand die is opgegroeid in het Westen en de Westerse democratische waarden hoog in het vaandel draagt, niet om de mindere aspecten van Japan als ‘democratie’ heen kan. Het is de vraag of je met die mindset tot een andere conclusie dan een cynische kunt komen.

Wellicht legt Van der Lugt, in navolging van Van Wolferen, Japan onterecht langs de Westerse meetlat. Dat Japan anders is dan het Westen begrijpt iedereen immers. Probleem is echter dat de Japanse samenleving wel voor een groot deel werkt met zowel terminologie (o.a. democratie, scheiding der machten, verkiezingen, persvrijheid) als systemen (o.a. bicameralisme, een onafhankelijke rechterlijke macht) afkomstig uit het Westen. Hiermee wordt, zeker voor Japan-leken, keer op keer de suggestie gewekt dat Japan, hoewel anders, toch een beetje lijkt op het Westen. Van der Lugt ontkracht dit overtuigend. Lezen dus.

Op woensdag 20 mei organiseert de Alumnikai i.s.m. Het SieboldHuis en de Opleiding Japans een lezing door Hans van der Lugt. Na afloop zal er een debat plaatsvinden.

Deze recensie verscheen in de nieuwsbrief van de AlumniKai 'Van Hier tot Tokyo'.

2 opmerkingen:

Jeroen zei

Bedankt voor het attenderen op dit boek. Ik had het niet willen missen. Uitermate treffende beschrijvingen over hedendaags Japan en waarom de relaties met de buurlanden zo slecht zijn en helaas waarschijnlijk ook zullen blijven.

Anoniem zei

Ik heb cheruchan.blogspot.com gevonden via startpagina Mooi gemaakt! Ik hoop zelf ook zo een site te maken.
Welke software heb je hiervoor gebruikt?

Groetjes,
Henny uit Purmerend