29 oktober 2010

De Crisis van de Planeet & de Menselijke Crisis

Deze blog verscheen vandaag op "Achter de Publieke Zaak".

Begin dit jaar schreef ik me in voor een cursus. Een cursus urban farming zoals ik het graag noemde, maar eigenlijk gewoon een cursus moestuin. Het thema ‘Waar komt ons voedsel vandaan?’ was me gaan boeien en ik wilde er meer over leren. Voor het Adams family-achtige pand in mijn buurt lag al maanden een stukje grond braak. Sinds ik de cursus deed koesterde ik er moestuinfantasieën over.

Op een dag kwam ik thuis en zag ik dat een nieuwe kunstenaar het pand als anti-kraak atelier betrokken had. In een plotse vlaag van daadkracht stapte ik in naar binnen. De kunstenaar vond het gelijk goed dat ik zijn tuin ging cultiveren. En zo had ik een maand of vier, tot de graafmachines kwamen, een heuse stadstuin in het centrum van Den Haag tot mijn beschikking. De 40m2 aan de Laan van Meerdervoort veranderden van een kale vlakte in een zomerparel van groen.

De buurt vond het geweldig: kinderen keken dagelijks hoe de planten groeiden, buurtbewoners hielden de tuin in de gaten en er was zelfs een mini-relletje rondom de blonde yuppenkinderen die een reuzecourgette uit de tuin pikten. Als ik er aan het werk was kwamen er mensen met me praten en sommigen gaven zelfs advies. Omdat ik tegen oogsttijd natuurlijk veel te veel bonen en courgettes had, deelde ik ze uit. Een keer kreeg ik er van de overbuurvrouw een fles biologische wijn voor terug.

Jaren voel ik me al begaan met de thema’s die De Publieke Zaak en De Slinger aansnijden. Studiegenoten in Leiden wisten precies wie er aan het woord was als de term ‘sociale cohesie’ weer eens viel in een discussie. Gaandeweg verloor ik wat van mijn naïviteit en kwam ik erachter dat het niet echt werkt om twee mensen naast elkaar te zetten en te zeggen dat ze met elkaar moeten praten. Door mijn anti-kraak moestuin was het gesprek echter ineens daar. Ik deed wat ik leuk vond en mensen leefden met me mee. Er moet blijkbaar iets zijn om óver te praten.

Toen ik Mickey Huijbregtsen een tijdje terug vertelde over mijn nieuwe project, No Impact Week NL, zei hij dat de crisis van de planeet belangrijk is, maar dat de belangrijkere crisis die van de mensen is. Voor mij zijn deze twee echter steeds meer twee zijden van dezelfde medaille. Kortgezegd zijn ze zo te definiëren:

Crisis van de Planeet – Het gaat niet goed omdat we met steeds meer mensen teveel gebruiken en verspillen zonder hierbij de kringlopen van de natuur te volgen.

Crisis van de Mens – In materiele zin zijn we rijker dan ooit, maar we zijn ook altijd druk. We hebben basale taken uit de menselijke kringloop als opvoeden, koken, schoonmaken en zorg uit tijdsgebrek – al dan niet naar de overheid – geoutsourced. Het opbouwen van een gemeenschap of het leveren van een bijdrage zien we niet als een noodzaak, laat staan als een plicht of verantwoordelijkheid. Ondertussen staan er grote groepen in de samenleving langs de zijlijn. Het gaat niet goed omdat we denken elkaar minder nodig te hebben.

In het publieke debat gaat het vaak over milieuproblematiek, klimaatverandering, verlies van biodiversiteit en over het vergroenen van techniek. In het publieke debat gaat het ook vaak over individualisering, kleiner maken van de overheid, probleemjeugd, integratieproblematiek, overgewicht, eenzame ouderen, verschillen tussen arm en rijk, etc. Zelden wordt er een link tussen de twee groepen thema’s gelegd.

Maar wat nou als we de laatstgenoemde onderwerpen, al was het maar als gedachte-experiment, eens zouden zien als het gevolg van dat we onszelf buiten de natuurlijke kringloop plaatsen? Wat nou als we de crisis van de mens zouden zien als een gevolg van dat we onszelf niet langer zien als deel van de vele kringlopen in de natuur, dat we denken dat we boven het grotere geheel staan? Dan zouden we begrijpen dat deze houding onherroepelijk effect heeft op deze natuur. De huidige crisis van de planeet is dan een logisch gevolg.

Zou het zo zijn dat als we onszelf weer zien als onderdeel van de natuurlijke kringlopen en onze levensstijl daarnaar aanpassen, dit goed is voor mens én planeet?

Een levensstijl die beter is voor de planeet moet in de eerste plaats een goed leven opleveren, anders wil niemand er aan. Een goed leven wordt binnen een duurzame(re) levensstijl echter niet in eerste instantie gebaseerd op materiële of geldelijke maatstaven. Kenmerken zijn eerder een focus op menselijke relaties, een begrip van en zich onderdeel voelen van de natuur, en het niet onnodig aanschaffen of verspillen van energie – in welke materiële vorm dan ook. Dit betekent geenszins het simpelweg opgeven van de gemakken en verworvenheden van deze tijd. Het betekent enkel het heroverwegen of deze zaken wel het geluk opleveren dat ze beloven of dat ze enkel veel tijd en geld kosten.

Deze levensstijl schept tijd en kansen voor het onderhouden van menselijke relaties die uiteindelijk het belangrijkst zijn voor ons levensgeluk. Het schept daarnaast de rust en het vertrouwen die nodig zijn voor een open houding richting vreemden of andersdenkenden.

Mijn anti-kraak moestuin leerde me over waar mijn eten vandaag komt. Het liet me voor het eerst heel concreet en simpel ervaren dat ook ik deel uitmaak van een groter geheel – van een prachtige natuurlijke kringloop. Daarbij was het, vooral omdat anderen dat ook vonden, geweldig om te doen. Welke grond gaat u onderhouden?

Rachelle Eerhart is lid van de ledenraad van De Publieke Zaak en vrijwlliger bij De Slinger Den Haag. De afgelopen twee jaar werkte ze als adviseur voor de ondernemingsraad van TNT Post. Momenteel organiseert ze samen met Desiree Beeren NoImpactWeekNL – een experiment van een week waarin deelnemers worden uitgedaagd erachter te komen of een duurzamere levensstijl kan samengaan met een leuk(er) leven. Kijk voor meer informatie op www.noimpactweek.nl.

Geen opmerkingen: